
Prawidłowe dokręcanie kołnierzy decyduje o szczelności połączenia przez cały cykl eksploatacji. Zła kolejność dokręcania śrub powoduje nierównomierne obciążenie uszczelki, co prowadzi do przecieków nawet przy nowych elementach. Ten artykuł wyjaśnia właściwą metodę krzyżową, etapy dokręcania i najczęstsze błędy montażowe.
Przed montażem kołnierze muszą być czyste i nieuszkodzone. Resztki starej uszczelki usuwa się skrobakiem lub papierem ściernym, bez zarysowania powierzchni uszczelniającej. Gwint śrub i nakrętek czyści się szczotką drucianą. Przy śrubach ze stali węglowej gwint smaruje się pastą molibdenową lub grafitową, co zmniejsza tarcie i poprawia dokładność siły sprężenia.
Uszczelka musi być dopasowana do ciśnienia roboczego, temperatury i rodzaju medium. Stosowanie przypadkowej uszczelki w połączeniu wysokociśnieniowym jest przyczyną większości awarii kołnierzowych.
Śruby kołnierzowe dokręca się metodą krzyżową, a nie po obwodzie. Zasada jest prosta: każda kolejna śruba powinna być naprzeciwko poprzedniej. Dla kołnierza 4-śrubowego kolejność to 1, 3, 2, 4. Dla 8-śrubowego: 1, 5, 3, 7, 2, 6, 4, 8. Metoda krzyżowa zapewnia równomierne dociśnięcie uszczelki na całym obwodzie.
Dokręcanie kołnierza przeprowadza się w trzech etapach, a nie jednym ruchem do pełnego momentu. W pierwszym etapie wszystkie śruby dokręca się ręcznie lub kluczem do około 30% wartości docelowej momentu. W drugim etapie metodą krzyżową do 70% wartości. W trzecim etapie do pełnego momentu zgodnego z wymaganiami normy lub dokumentacji projektowej.
Po trzech etapach zaleca się dodatkowe sprawdzenie ("check pass") każdej śruby przy pełnym momencie, ponieważ dokręcenie jednej śruby może minimalnie odprężyć sąsiednią.
Moment dokręcania zależy od klasy śruby, średnicy gwintu, materiału uszczelki i ciśnienia roboczego. Dla kołnierzy PN 16 ze śrubami M16 klasy 8.8 typowy moment wynosi od 80 do 120 Nm, a dla M20 od 160 do 220 Nm. Wartości te muszą być potwierdzone dokumentacją projektową lub normą, na przykład EN 1591-1, która definiuje metodologię obliczeniową dla połączeń kołnierzowych.
Dokręcanie po obwodzie zamiast metodą krzyżową jest najczęstszym błędem i prowadzi do nierównomiernego nacisku na uszczelkę. Stosowanie klucza udarowego bez kontroli momentu końcowego jest przyczyną przekręcenia śrub lub niewystarczającego sprężenia. Pominięcie smarowania gwintu przy śrubach nierdzewnych grozi zatarciem (seizing) podczas montażu. Stosowanie tej samej uszczelki ponownie po demontażu jest dopuszczalne tylko przy uszczelkach metalowych i musi być potwierdzone stanem technicznym.
Dokręcanie kołnierzy będących pod ciśnieniem ("hot bolting") jest dopuszczalne tylko w instalacjach, gdzie procedura jest zatwierdzona przez inżyniera odpowiedzialnego i przy spełnieniu wymagań norm bezpieczeństwa. Przy instalacjach z mediami palnymi, toksycznymi lub pod wysokim ciśnieniem jest zasadniczo niedozwolone bez odcięcia i odciążenia instalacji.
Właściwe dokręcanie kołnierzy wymaga czystych powierzchni, odpowiedniej uszczelki, metody krzyżowej w trzech etapach i kontroli momentu kluczem dynamometrycznym. Pominięcie któregokolwiek z tych kroków to ryzyko przecieku przy pierwszym rozruchu. Śruby kołnierzowe do połączeń PN 10 do PN 40 w klasach 8.8 i A4 dostępne są w hurtowni Wagner Trade.
Zobacz też na YouTube: Dlaczego śruby kołnierzowe dokręca się na krzyż? | Dlaczego śruby HV dokręca się inaczej zimą?
